TR EN
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı
ULUSAL GIDA KOMPOZİSYON VERİ TABANI
ULUSAL GIDA KOMPOZİSYON VERİ TABANI

ÖRNEKLEM

TürKomp’ta işlenmemiş, işlenmiş ve geleneksel gıdalar için oluşturulan tanımlar ve örneklem planları aşağıda verilmiştir. Örneklem standardizasyonu, örneklem prosedürü ve her bir ürün için ayrı hazırlanmış güncel örneklem protokolleriyle sağlanmış, olası riskleri önlemeye yönelik planlar oluşturulmuştur.

İşlenmemiş Gıda Örneklem Planı: Hasat sonrası doğrudan tüketime sunulabilen ve/veya teknolojik işlem görmüş ancak markalaşmamış gıdalar (domates, ekmek, kuru meyveler vb.) "işlenmemiş gıda" olarak tanımlanmıştır. Balık ve su ürünleri gıda grubu dışındaki tüm işlenmemiş gıda örneklemi; Türkiye'nin içinde bulunduğu 3 farklı vejetasyon bölgesi esaslı olup, ürüne özel temel vejetasyon bölgeleri/denizlerinden ardı ardına 2 yıl yapılmıştır (n=2). Ürünler örneklem protokollerinde belirtildiği gibi hazırlanmış ve kompozite (karışıma) eşit miktarda karıştırılmıştır. Bölge kompozitine giren örnek sayısı en az 6'dır. Ürünün Türkiye kompozitine giren örnek sayısı en az 18’dir. Balık ve su ürünleri örneklemi 4 farklı deniz (bölge) üzerinden yapılmış olup, bölge kompozitleri de oluşturulmuştur. Balık ve su ürünlerinde deniz kompozitleri için örnek sayısı en az 6, Türkiye kompozitine giren örnek sayısı en az 24’dür. Sistemde görülen "örneklem sayısı (n)"; ardı ardına yapılan örnek toplama sayısını vermektedir. "Ortalama", "minimum" ve "maksimum" değerler sırasıyla; tüm bölge kompozit sonuçlarının ortalaması, en düşüğü ve en yükseğinden elde edilmiştir.

İşlenmiş Gıda Örneklem Planı: Üretiminde teknolojik işlem uygulanmış ve markalaşmış gıdalar (pastörize içme sütü, bisküvi, domates salçası vb.) "işlenmiş gıda" olarak tanımlanmıştır. İşlenmiş gıdalarda; yasal limitlere uygunluk ve standart üretim teknikleri geçerli olduğundan ülke nüfusunun en yoğun olduğun 3 ilde (Ankara-İstanbul-İzmir), 3 farklı sosyo-ekonomik (alt-orta-üst gelir seviyesi) düzeydeki yerleşim yerlerindeki en çok satışın yapıldığı belirlenen birer satış noktasından 3 farklı bedeldeki (ucuz-orta-pahalı) üründen örneklem yapılmıştır. Ürünler örneklem protokolünde belirtildiği gibi hazırlanmış ve kompozite eşit miktarda karıştırılmıştır. Türkiye kompozitine giren örnek sayısı en az 27’dir. Projede işlenmiş gıda örneklemi 1 kez yapılmıştır (n=1). Sürdürülebilirlik kapsamında (n) sayısı artırılacak, böylece; "ortalama", "minimum" ve "maksimum" değerler (n) oluşacaktır.

Geleneksel Gıda Örneklem Planı: Geleneksel gıda ifadesinin oluşturulmasında; Avrupa Birliği ve Avrupa Gıda Bilgi Kaynak Ağı (EuroFIR) www.eurofir.org kapsamında geliştirilen tanımlar esas alınmıştır. Buna göre; geleneksel gıda; “geleneksel hammadde” (üretimin yapıldığı coğrafya ile ilgisi) ya da “geleneksel kompozisyon” (ürün pazarında kuşaktan kuşağa aktarıldığını kanıtlayacak zaman süreci-en az 25 yıl) ya da “geleneksel tipte üretim ve/veya üretim yöntemi ” açısından onu aynı kategorideki diğer benzer ürünlerden belirgin olarak farklı kılan özellik ve özelliklere sahip olan gıdalar olarak nitelendirilmektedir (European Commission, 2007, Weichselbaum ve ark.,2009). Geleneksel gıda örnekleminde; ürünün geleneksel olarak üretildiği 3 (bazı gıdalar için 4) coğrafi orijin nokta tespit edilmiş, her coğrafi orijinden geleneksel koşullarda üretim yapan 3 üreticiden ürün satın alınmış, birinin üretim tekniği de kayıt altına alınmıştır. Geleneksel gıda üretimi yapan işletme seçiminde esas alınan kıstaslar; işletmenin geleneksel üretim tekniğini ve elde edilen son ürününün mevzuata uygunluğu, yöreye ait hammaddelerin kullanılması, işletmenin en az en az iki nesil boyunca söz konusu geleneksel üretimi yapması ile ustanın söz konusu geleneksel üretimi önceki nesillerinden öğrenmiş olması tercih edilmiştir. Geleneksel gıda örnekleminde; sahaya çıkılmadan önce kapsamlı literatür taraması yapılmış, tescil taslak dosyaları gözden geçirilmiş ve örneklem nokta tespitleri yapılmıştır. Belirlenen firmalarla işbirliği yapılmak üzere "işbirliği mektupları" gönderilmiş, geri bildirimler geleneksel gıda kıstasları kapsamında değerlendirilerek firma seçimi yapılmıştır. Randevu alınarak gerçekleştirilen örneklem kaydı çalışmasında işletmelerle karşılıklı "güven sözleşmesi" imzalanmıştır. Üretim kaydı alınacak firmaların belirlenmesinde ürün bazında da değerlendirme yapılmıştır. Endüstriyel üretim yapan ancak geleneksel uygulamadan çok uzaklaşmamış üreticiler varsa bunlardan, ev tipi üreticilerden ve yöre halkının bir araya gelerek yaptıkları ürünlerden örneklem yapılmıştır. Geleneksel gıda örneklemi 1 kez (n=1) gerçekleştirilmiştir.

Kaynaklar:

European Commission, European Policy for Quality Agricultural Products. Fact Sheet. Office for Official Publications of the European Communities, Luxembourg, (2007).

Weichselbaum, E., Benelam, B.,Costa, H.S., EuroFIR Synthesis Report No 6, Traditional Foods in Europe, ISBN 0 907667 67 8, (2009).